دندان عقل به چه درد می خورد

نیاکان بسیار دور ما آرواره‌هایی پهن‌تر، عضلات فکی قوی‌تر و دندان‌هایی مقاوم‌تر داشتند. رژیم غذایی آن‌ها شامل گوشت خام، ریشه‌های سفت، برگ‌ها، دانه‌ها و مواد غذایی خشن و ساینده بود. جویدن چنین غذاهایی فشار زیادی به دندان‌ها وارد می‌کرد؛ تا حدی که بسیاری از دندان‌ها در میانسالی فرسوده یا حتی شکسته می‌شدند.

در چنین شرایطی، داشتن یک دست اضافه دندان آسیا مزیتی بزرگ محسوب می‌شد. دندان‌های عقل ــ که در انتهای دهان و معمولاً بین ۱۸ تا ۲۵ سالگی رشد می‌کنند ــ در واقع آخرین سری از دندان‌های آسیا هستند.

این ویژگی برای اجداد ما اهمیت زیادی داشت؛ چون در رژیم غذایی سخت آن دوران، داشتن ردیفی محکم و کامل از دندان‌ها شانس زنده ماندن را بیشتر می‌کرد.

نقطه عطف اصلی زمانی اتفاق افتاد که انسان ابزار ساخت و بعد آتش را کشف کرد. حدود دو میلیون سال پیش، انسان‌های اولیه یاد گرفتند که می‌توانند با سنگ، گوشت را بکوبند یا گیاهان سفت را خرد کنند. بعدتر، با پختن غذا، همه چیز تغییر کرد.

غذای پخته نرم‌تر بود، راحت‌تر جویده می‌شد و فشار بسیار کمتری به دندان‌ها وارد می‌کرد. کم‌کم بدن انسان خودش را با این سبک زندگی جدید تطبیق داد.

فک انسان مدرن دیگر فضای کافی برای ۳۲ دندان کامل ندارد. دندان عقل که آخر از همه وارد دهان می‌شود، معمولاً با کمبود جا روبه‌رو می‌شود و سعی می‌کند خودش را به زور در فک جا کند.

به این حالت «دندان عقل نهفته» گفته می‌شود. امروزه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان حداقل یک دندان عقل نهفته دارند.

زیست‌شناسان دندان عقل را یک «عضو وستیجیال» می‌دانند؛ یعنی عضوی باقی‌مانده از گذشته فرگشتی که عملکرد اصلی خود را تا حد زیادی از دست داده است. آپاندیس و استخوان دنبالچه هم نمونه‌های مشابهی هستند.

جالب‌تر این‌که فرگشت هنوز متوقف نشده. امروزه تعداد افرادی که اصلاً یک یا چند دندان عقل درنمی‌آورند رو به افزایش است. در واقع ژن‌های برخی انسان‌ها کم‌کم در حال حذف برنامه ساخت این دندان‌ها هستند.

نه همیشه. اگر دندان عقل درست رشد کرده باشد، فضای کافی داشته باشد، باعث درد یا عفونت نشود و به دندان‌های دیگر آسیب نزند، ممکن است اصلاً نیازی به کشیدن آن نباشد.

اما اگر نهفته باشد یا مشکلاتی ایجاد کند، دندان‌پزشک معمولاً کشیدن آن را توصیه می‌کند؛ چون در غیر این صورت ممکن است به مرور زمان باعث آسیب جدی به لثه، استخوان فک یا دندان‌های مجاور شود.